Kwas azelainowy może wysuszać skórę, ale zwykle dzieje się to łagodnie i głównie na początku kuracji, a najczęściej zgłaszane są pieczenie, szczypanie i mrowienie zamiast wyraźnej suchości skóry [1][2][3]. Reakcje skórne mają najczęściej charakter przejściowy i obejmują także zaczerwienienie oraz złuszczanie [1][2]. W praktyce uznaje się go za jeden z łagodniejszych składników aktywnych na tle bardziej wysuszających terapii przeciwtrądzikowych [3].
Czym jest kwas azelainowy i jak wpływa na skórę?
Kwas azelainowy to składnik stosowany miejscowo w leczeniu trądziku i trądziku różowatego, który może wywoływać miejscowe podrażnienie, w tym suchość skóry, złuszczanie oraz pieczenie [1][2]. Mechanizm tych objawów wiąże się z oddziaływaniem na zewnętrzną warstwę naskórka i procesy odnowy, co może przejściowo osłabić komfort bariery i dawać wrażenie przesuszenia [1]. W ujęciu porównawczym jest zwykle lepiej tolerowany niż wiele silniej wysuszających terapii przeciwtrądzikowych [3].
Czy kwas azelainowy wysusza skórę?
Może, choć zwykle w niewielkim stopniu i głównie w początkowej fazie włączania produktu, a dominującymi dolegliwościami bywają pieczenie, szczypanie i mrowienie bardziej niż wyraźna suchość skóry [1][2]. Do typowych działań niepożądanych zalicza się również złuszczanie, świąd i zaczerwienienie, które często towarzyszą odczuciu przesuszenia [1][2][4]. W praktyce „wysuszanie” oznacza najczęściej przejściowe ściągnięcie i łuszczenie bez trwałego uszkodzenia skóry [1][5]. Objawy te zwykle współwystępują, dlatego suchość rzadziej pojawia się w izolacji [1][2].
Jak często występuje suchość skóry po kwasie azelainowym?
W danych z charakterystyki produktu najczęstsze były pieczenie, szczypanie i mrowienie na poziomie 29 procent, świąd na poziomie 11 procent, a suchość skóry i złuszczanie łącznie na poziomie 8 procent, przy czym rumień i podrażnienie odnotowano u 4 procent pacjentów [6]. W przeglądzie badań 2 osoby z 35 stosujących 20 procent kwasu azelainowego zgłaszały suchość, wobec 0 z 20 w grupie placebo, co nie dało istotności statystycznej [7]. W dwóch innych badaniach łącznie 5 z 90 osób w grupie kwasu azelainowego i 7 z 81 w grupie bez leczenia zgłaszało suchość, bez wyraźnej różnicy między grupami [7].
W badaniu z 15 procent żelem po 2 tygodniach nie stwierdzono istotnej zmiany TEWL ani nawilżenia w pomiarach instrumentalnych, natomiast subiektywne odczucie suchości istotnie się zmniejszyło, P=.0036 [8]. W innym badaniu klinicznym z 15 procent żelem u 40 kobiet nie zgłoszono zdarzeń niepożądanych, a parametry bariery skóry pozostały bez istotnych zmian [8].
Na czym polega „wysuszanie” w praktyce?
W kontekście kwasu azelainowego „wysusza skórę” zwykle oznacza krótkotrwałą utratę komfortu, uczucie ściągnięcia i powierzchowne złuszczanie, a nie trwałe uszkodzenie bariery [1][5]. Objaw ten częściej współwystępuje z pieczeniem, szczypaniem, świądem i zaczerwienieniem niż występuje samodzielnie [1][2].
Od czego zależy ryzyko suchości i podrażnienia?
Ryzyko suchości skóry zależy od stężenia preparatu, częstotliwości stosowania, kondycji bariery naskórkowej oraz pielęgnacji towarzyszącej, w tym obecności emolientów [2][9]. Najbardziej narażone są osoby z wrażliwą skórą, z osłabioną barierą hydrolipidową lub stosujące produkt zbyt często na starcie terapii [2][5][9]. Znaczenie ma także forma farmaceutyczna i ogólna tolerancja skóry na składniki aktywne [2][9].
Dlaczego objawy zwykle słabną z czasem?
W pierwszych tygodniach stosowania częste są łagodne i przemijające reakcje, takie jak suchość skóry i złuszczanie [1][2]. Tolerancja zazwyczaj poprawia się wraz z adaptacją skóry do składnika, co potwierdzają obserwacje kliniczne i praktyka [1][3][10]. Dodatkowo pomiary bariery w badaniach z 15 procent żelem nie wykazywały istotnego pogorszenia TEWL ani nawilżenia, co jest spójne z kliniczną obserwacją malejącego subiektywnego dyskomfortu [8].
Jak ograniczyć suchość skóry przy stosowaniu kwasu azelainowego?
Dostosowanie częstotliwości aplikacji do tolerancji skóry oraz wsparcie pielęgnacji emolientami zmniejsza ryzyko suchości skóry i podrażnienia [2][5][9]. Ocena reakcji skóry i modyfikacja schematu stosowania pomagają utrzymać komfort bez rezygnacji z efektów terapii [2][9]. W razie utrzymującego się podrażnienia należy skonsultować się z personelem medycznym [2][5][9].
Który kierunek interpretacji w praktyce dominuje?
Aktualnie kwas azelainowy uznaje się za łagodniejszy wobec wielu silniej wysuszających terapii przeciwtrądzikowych, choć nadal może wywoływać miejscowe podrażnienie, w tym przejściową suchość skóry [3][9]. Przeglądy badań wskazują, że częstość suchości nie zawsze przewyższa placebo lub brak leczenia, co potwierdza jego profil tolerancji [7].
Podsumowanie
Kwas azelainowy może wysuszać skórę, jednak zwykle dzieje się to łagodnie, przejściowo i głównie na początku terapii, a częściej zgłaszane są pieczenie i szczypanie niż wyraźna suchość skóry [1][2][3][4]. Dane liczbowe oraz przeglądy badań potwierdzają umiarkowaną częstość suchości, bez jednoznacznej przewagi nad grupami kontrolnymi, a pomiary bariery skóry nierzadko pozostają stabilne [6][8][7]. Tolerancja rośnie wraz z adaptacją, szczególnie gdy dostosuje się częstotliwość aplikacji i zadba o pielęgnację wspierającą [1][3][9][10].
Źródła
- https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/what-to-know-about-azelaic-acid-skin
- https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/azelaic-acid-topical-route/description/drg-20062084
- https://scienceinsights.org/is-azelaic-acid-drying-side-effects-explained-2/
- https://www.webmd.com/drugs/azelaic-acid-finacea
- https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/18510-azelaic-acid-cream
- https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/getFile.cfm?setid=9c151fc7-cb0b-4931-9c1b-0c29f46ac21f&type=pdf
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7193765/
- https://cdn.mdedge.com/files/s3fs-public/Document/September-2017/074040257.pdf
- https://www.drugs.com/mtm/azelaic-acid-topical.html
- https://jddonline.com/articles/efficacy-and-safety-of-azelaic-acid-aza-gel-15-in-the-treatment-of-post-inflammatory-hyperpigmentati-S1545961611P0586X/?_page=4
Lab-Piekna.pl – portal o medycynie estetycznej, kosmetologii i pielęgnacji dla osób ceniących wiedzę ponad trendy. Dostarczamy merytoryczne artykuły konsultowane z ekspertami, szczegółowe opisy zabiegów i analizy produktów.