Czemu mam suchą skórę i jak sobie z tym radzić?

Sucha skóra to nie tylko kwestia estetyki – to efekt złożonych procesów zachodzących w organizmie, prowadzących do utraty wilgoci i osłabienia bariery ochronnej naskórka już od pierwszych oznak. Kluczowe są tu niedobory lipidów oraz zaburzona zdolność skóry do wiązania i zatrzymywania wody, które prowadzą do charakterystycznych objawów: szorstkości, łuszczenia, uczucia ściągnięcia czy świądu [1][2][6][9]. Poznanie źródeł problemu pozwala skutecznie ograniczyć pogłębianie się suchości oraz dobrać odpowiednią pielęgnację.

Dlaczego mam suchą skórę?

Podstawową przyczyną suchej skóry jest zaburzenie równowagi lipidowej warstwy rogowej naskórka, co prowadzi do nadmiernej utraty wody z powierzchni skóry (tzw. transepidermalna utrata wody, TEWL). Kluczowymi mechanizmami są niedobór lipidów (w tym ceramidów, kwasów tłuszczowych, steroli) oraz zaburzony metabolizm tych składników – często spowodowany czynnikami genetycznymi czy chorobowymi [1][2][6][9].

Produkcja naturalnego czynnika nawilżającego (NMF), składającego się z substancji wiążących wodę w naskórku, także bywa niewystarczająca. Dodatkowo z wiekiem lub w wyniku zmian hormonalnych (np. po menopauzie) aktywność gruczołów łojowych maleje, a bariera skórna staje się słabsza [3][5].

Znaczącą rolę odgrywają także czynniki zewnętrzne: ekspozycja na suche powietrze, wiatr, mróz, słońce, długie gorące kąpiele, stosowanie silnych mydeł i detergentów czy przetworzona dieta. Takie działania osłabiają naturalny film ochronny skóry i nasilają niedobory lipidów [1][2][3][4][5][7].

Sucha skóra a odwodniona – jaka jest różnica?

Sucha skóra to typ skóry uwarunkowany głównie genetycznie, wynikający z niedoboru lipidów i olejów w warstwie rogowej naskórka. Ten typ skóry bywa szorstki, matowy, ma tendencję do łuszczenia i przewlekłego uczucia napięcia oraz świądu [1][3][4][5].

Odwodniona skóra dotyczy natomiast niedoboru wody w warstwie zewnętrznej i może występować u każdego, nawet u osób z cerą tłustą lub mieszaną. Może objawiać się przejściowym uczuciem ściągnięcia, przesuszeniem bez wyraźnej szorstkości, a jej przyczyną zazwyczaj są czynniki środowiskowe lub nieprawidłowa pielęgnacja [2][4][8].

Objawy i mechanizm powstawania suchej skóry

Sucha skóra objawia się przede wszystkim wyczuwalną szorstkością, łuszczeniem, uczuciem ściągnięcia, napięcia oraz często dokuczliwym świądem. W zaawansowanych przypadkach mogą też pojawiać się mikropęknięcia i nadwrażliwość na czynniki zewnętrzne [1][3][4][5].

Mechanizm powstawania: zaburzenia metabolizmu lipidów naskórka prowadzą do niedoboru ceramidów i kwasów tłuszczowych w warstwie rogowej. Proces ten nasila transepidermalną utratę wody (TEWL) i odwodnienie. Obniża się ilość NMF (naturalnego czynnika nawilżającego), a bariera ochronna skóry staje się nieszczelna [1][2][6][9]. Skutkiem są nieprzyjemne objawy skóry suchej.

Najczęstsze przyczyny i czynniki ryzyka suchej skóry

Przyczyny można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne:

• Wewnętrzne: uwarunkowania genetyczne (np. zaburzenia produkcji filagryny w atopowym zapaleniu skóry czy łuszczycy), zmiany hormonalne (okres menopauzy), choroby przewlekłe (AIDS, choroby neurologiczne), niedobory pokarmowe (kwasy tłuszczowe, witaminy, cynk, magnez) [1][2][3][4][5][7].
• Zewnętrzne: długotrwałe przebywanie w klimatyzowanych lub ogrzewanych pomieszczeniach, ekspozycja na wiatr, mróz, promieniowanie UV, niewłaściwa pielęgnacja (silne mydła, gorące kąpiele, detergenty), przetworzona dieta, kontakt z zanieczyszczeniami [1][2][3][4][5][7].

Bariery skóry dodatkowo mogą być osłabione przez zabiegi kosmetyczne (np. peelingi kwasowe, retinoidy) oraz przez zaburzenia mikrobiomu [2][3][7][8].

Jak skutecznie radzić sobie z suchą skórą?

Najważniejsze zasady opieki nad suchą skórą koncentrują się na odbudowie bariery lipidowej, zapewnieniu właściwego nawilżenia oraz wyeliminowaniu szkodliwych czynników:

• Unikanie gorących kąpieli i agresywnych detergentów – ciepła, ale nie gorąca woda oraz łagodne środki myjące chronią warstwę lipidową naskórka [1][2][3][5].
• Stosowanie regularnie (2-3 razy dziennie) emolientów, kremów z lipidami, ceramidami, kwasami tłuszczowymi i NMF. Kosmetyki te pomagają zarówno nawilżać, jak i uzupełniać naturalne braki lipidów [5][8].
• Współczesne strategie pielęgnacyjne polegają na używaniu preparatów z gliceryną, mocznikiem lub kwasem mlekowym (nawilżanie fizjologiczne) oraz złożonych kompleksów lipidowych dla utrzymania szczelności bariery [5][8].
• Dieta bogata w kwasy Omega-3 oraz cynk, ograniczenie cukru i soli pomagają utrzymać prawidłową kondycję skóry. Niedobory tych składników nasilają suchość [1][2].
• Nawilżanie powietrza, zwłaszcza w okresie grzewczym, pomaga ograniczyć utratę wilgoci przez skórę [3][5].
• W przypadku przewlekłej suchości i świądu oraz występowaniu wyprysków, niezbędna jest konsultacja dermatologiczna oraz wdrożenie terapii specjalistycznej, szczególnie przy atopowym zapaleniu skóry [1][2][3][5].

Sucha skóra a wiek i choroby przewlekłe

Zmiany hormonalne, zwłaszcza okres menopauzy, istotnie osłabiają aktywność gruczołów łojowych i potowych. To prowadzi do obniżenia produkcji lipidów i nasilenia suchości skóry wraz z upływem czasu [3][5].

Najczęstszą przyczyną przewlekłego pogorszenia nawilżenia skóry jest atopowe zapalenie skóry – schorzenie genetyczne i zapalne, objawiające się wyraźną suchością, świądem oraz tendencją do nawracających zmian skórnych [1][3][5].

Podsumowanie – jak zadbać o skórę suchą?

Podstawą profilaktyki i codziennej pielęgnacji suchej skóry jest dbanie o barierę lipidową naskórka poprzez unikanie drażniących czynników, regularne stosowanie wysokiej jakości emolientów i kremów z lipidami. Ważne jest także dostarczanie odpowiednich składników odżywczych w diecie oraz kontrola środowiska domowego, m.in. przez nawilżanie powietrza. Osoby z przewlekłą suchością skóry powinny pozostawać pod opieką dermatologiczną [1][2][3][5].

Źródła:

• [1] https://emotopic.pl/porady/sucha-skora-defekt-kosmetyczny-czy-powazna-choroba/
• [2] https://ziaja.com/blog/skora-sucha-czy-odwodniona-sprawdz-przyczyny-i-sposoby-by-sobie-z-nia-radzic/
• [3] https://www.dexeryl.com/pl-pl/twoja-skora/suchosc-skory
• [4] https://www.nivea.pl/artykuly/pielegnacja-twarzy/cera-sucha
• [5] https://www.eau-thermale-avene.pl/a/skora-sucha
• [6] https://www.termedia.pl/Dry-skin-pathogenesis-symptomatology-and-treatment,7,379,1,1.html
• [7] https://vitalea.pl/blog/sucha-skora-przyczyny-objawy-pielegnacja-i-leczenie/
• [8] https://www.bioderma.pl/twoja-skora/skora-sucha-i-atopowa/skora-sucha-i-bardzo-sucha/jak-odroznic-skore-sucha-od-odwodnionej
• [9] https://www.e-medest.pl/artykuly/sucha-skora-jak-skutecznie-walczyc-z-nadmiernym-przesuszeniem-skory.html